Oplichten: een korte filosofische reflectie.

Allereerst wat nodige citaten:

1. “hebzucht” [zelfstandig naamwoord]• de neiging om alles te willen hebben. Eén van de Zeven Hoofdzonden.
2. Mundus vult decipi, ergo decipiatur: “De wereld wil bedrogen worden, dus laat ze bedrogen worden”. (Petronius, ten tijde van keizer Nero).
3.Twee dingen zijn oneindig: het heelal en de menselijke domheid. Van het heelal weet ik het alleen nog niet zeker. (Einstein).
4. Oplichting is een vorm van bedrog, waarbij de dader een ander ontdoet van geld of van waardevolle goederen (artikel 326 van het Nederlandse Wetboek van Strafrecht). Het is een misdrijf en een kunst tegelijk. Het is een groot risico voor een hoop mensen, maar de vindingrijkheid waarmee oplichters vaak te werk gaan wekt bij sommigen ook bewondering. (Wikipedia)
5. Oplichting is een strafbaar feit, terwijl het civiele recht mogelijkheden kent om rechtshandelingen die door middel van dwaling, misbruik van omstandigheden of bedrog tot stand gekomen zijn te vernietigen. In de praktijk is de vogel meestal al gevlogen als het zo ver komt, met medeneming van de buit. Soms loopt een oplichter tegen de lamp, maar in de meeste gevallen is zijn buit al “verdwenen”. (Wikipedia)

Drie zaken spelen een grote rol bij het fenomeen oplichten, en dan vooral aan de kant van het slachtoffer: hebzucht, menselijke domheid en de onwil om kritisch na te denken.

En dat maakt dat het Romeinse spreekwoord keer op keer weer uitkomt.

Als mensen gedreven worden door hebzucht verliezen ze alle kritisch denken uit het oog en stappen ze in zaken die te mooi zijn om waar te zijn. En dus ook niet waar zijn!
De Nigeriaanse mails/faxen over erfenissen zijn een voorbeeld. Maar ook kettingmails waarin Bill Gates zijn vermogen gaat verdelen. En juist jij bent één van de gelukkigen. We sturen zo’n mail dan door (want dat moet) onder het motto “Ik geloof het natuurlijk niet, maar je weet maar nooit!”.

Als hebzucht in het geding is, dan verschijnen er $ of € tekentjes in onze ogen en komt de menselijke domheid naar voren. Dan denken we niet meer! We zijn nu eenmaal menselijke mensen, met al onze tekortkomingen. “Menschliches, Allzumenschliches” schreef Nietzsche al. Oplichters spelen hierop in. En dat is niet van nu, maar van alle tijden. Petronius schreef hierover al de roman Satyricon. later verfilmd door Fellini.

Heb ik nu sympatie voor oplichters?
Nee, behalve dan in films als “The Hustler”, “Oceans Eleven” en “Matchstick Men”.
Het is meer dat ik geen sympathie heb voor mensen die opgelicht zijn als gevolg van hun eigen goedgelovigheid en hebzucht. En die daarna gaan jammeren.

Waarom schrijf ik dit?
Wel, ik werd getriggered door een thread over oplichten op LinkedIn.
Die thread gaat vooral over de boosheid als gevolg van de oplichting en wat je er als groep aan kunt doen om oplichting te voorkomen of de oplichters aan de kaak te stellen.

Maar er was weinig aandacht voor je eigen verantwoordelijkheid als slachtoffer. Toen ik in mijn commentaar het woord “gepiepeld” gebruikte, ontplofte een deelnemer aan de thread. En wel zo hard dat zijn comment verwijderd werd.

Kennelijk ligt het gevoelig als we als mens ook onze eigen verantwoordelijkheden moeten nemen.
En daarop gewezen worden.

Moraal van het verhaal?
Denk vaker kritisch na over je eigen handelen.

Maar: oplichters moeten gepakt worden.
Laat daar geen twijfel over bestaan.

>